Artikel

De plaats van het Leerorkest in de wereld van muziekeducatie.

Toespraak t.g.v. het Symposium Leerorkest, gehouden op 14 november 2013.

door Marco de Souza, directeur van het Leerorkest.

3 LO symposium Hellen Gill 2013 1

Goedemorgen allemaal, dames en heren,

Het is een eer hier te mogen zijn. Het is ontroerend en hoopgevend hier te staan tegenover zoveel mensen die mijn droom met mij delen: Muziekeducatie toegankelijk maken voor ieder kind – ongeacht zijn of haar afkomst. Wij zijn ooit begonnen met de slogan ‘Leerorkest: omdat muziek voor iedereen is…’. Ik ben enorm dankbaar dat wij zoveel vrienden hebben kunnen vinden die deze droom met ons delen.

Acht jaar geleden begon ons avontuur, met een paar kinderen, geleende instrumenten, 24 leerlingen, drie docenten en één missie: muziekeducatie algemeen toegankelijk maken. Wij zouden ervoor zorgen dat kinderen die in de Bijlmer werden geboren, dezelfde kansen zouden krijgen om een muziekinstrument te leren bespelen als kinderen uit de Beethovenstraat. Op dat moment bereikte onze muziekschool maar 2,7 procent van de kinderen uit ons stadsdeel.

In acht jaar tijd is er veel veranderd. We bereiken nu 27 procent van de kinderen uit Zuidoost. We hebben een staf van meer dan 20 medewerkers en bijna 100 docenten werken met ons. Binnen heel Amsterdam bereiken we 2800 kinderen, met 26 leerorkesten, plus we bereiken nog 1300 kinderen in het voortraject. Er zijn een aantal talentorkestjes (één daarvan hoort u vanmiddag nog) en we zijn gestart met twee projecten op middelbare scholen. Ook hebben we een Expertisecentrum en een Instrumentendepot opgericht. Later meer hierover. Wij mogen, met enige voorzichtigheid, spreken van een succesvol initiatief. Onlangs vroeg een journalist mij naar de reden van dit succes: Wat maakt het Leerorkest zo bijzonder? Waar ben ik als ‘initiator’ dan zo goed in geweest? Onze eenduidige conclusie luidde als volgt:

De stichting, ikzelf, wij zijn eigenlijk nergens echt uitzonderlijk goed in. Behalve dan in het maken van geweldige vrienden, zoals u, die ons helpen onze droom te realiseren.

De succesfactor is naar mijn mening simpel: het Leerorkest hanteert, bij alles wat het doet, de ‘Filosofie van het Delen’. Het gaat er ons niet om een ‘mooie instelling’ op te richten. Wat wij willen is een bijdrage leveren aan de algemene toegankelijkheid van muziekeducatie voor kinderen in Nederland. Het woord zegt het al: algemeen, volgens de encyclopedie is dat voor of van íédereen. Een groei van 2,7 procent naar 27 procent is nog bij lange na niet genoeg. Wij willen de 100 procent bereiken. Maar we zouden gek zijn als we denken dat wij dat alléén kunnen bereiken. Nee, onze droom kan alleen werkelijkheid worden met de hulp van veel vrienden, zoals u, en samen met initiatieven zoals Kinderen Maken Muziek of Muziek in ieder Kind.

Onze droom kan werkelijkheid worden als wij allemaal bereid zijn wat wij weten én hebben met elkaar te delen.

Ik nodig u vandaag uit om te delen in alles wat wij met het Leerorkest in deze afgelopen jaren hebben geleerd. Maar dat niet alleen, ik nodig u ook uit om met ons, met elkaar, te delen wat u zelf heeft ontwikkeld en ontdekt in uw zoektocht naar het laagdrempelig maken van instrumentale muziekeducatie.

Samen met SKVR uit Rotterdam (Ieder Kind Een Instrument) en MIK uit Gelderland hebben we het initiatief genomen tot de ontwikkeling van www.orkestindeklas.nl. Een website waar alle collega’s uit de sector kunnen putten uit een schatkist aan materialen en ervaring. Bij de lancering heeft toenmalig Prinses Máxima ons de volgende steunbetuiging gestuurd:

‘(…) Ik vind het fantastisch dat er ook andere nieuwe initiatieven ontstaan, zoals Orkest in de Klas. Bij Orkest in de Klas gaat het om het delen van kennis die nodig is om muziekeducatie aan groepen, bijvoorbeeld in de klas, mogelijk te maken. Hierdoor ontstaat een schat aan gedeelde kennis die de muzikale beweging die wij allen op gang willen brengen kan ondersteunen en versnellen. Van harte moedig ik iedereen aan, die actief is op dit gebied, zijn kennis en expertise ter beschikking te stellen van Orkest in de Klas. Op die manier draagt u eraan bij onze droom om alle kinderen toegang te geven tot muziekeducatie te realiseren!’

(Toenmalig) Prinses Máxima

Bij deze dus, samen met onze koningin, daag ik ook u uit om geen rust te nemen tot de door u ontwikkelde kennis en didactisch materiaal op Orkestindeklas.nl staat!
Dankzij initiatieven als Kinderen Maken Muziek en Muziek in Ieder Kind, van het Oranjefonds, van het FCP, het Prins Bernhard Cultuurfonds en vele anderen, dankzij initiatieven als Muziek Telt, en door al onze, door uw projecten, is de aandacht voor muziekeducatie enorm gegroeid: bij een breder publiek en ook in de politiek. Maar we zijn er nog lang niet! Niet alleen qua bereik, maar ook en vooral in kwaliteit. Het reguliere onderwijs in taal en rekenen heeft er 200 jaar over gedaan om tot het huidige kennisniveau te komen op het gebied van groepsonderwijs. Wij staan met elkaar nog in de kinderschoenen. Maar we hebben wel een voordeel: wij leven in een tijd waarin duidelijk is dat je het niet alleen hoeft te doen. Een tijd waarin het delen van kennis via internet en sociale media ons enorm kan helpen die 200 jaar aanzienlijk te verkorten. Het enige wat wij nodig hebben, is de bereidheid naar elkaar te luisteren, met elkaar te delen.

Onlangs hoorde ik een docent zeggen: ‘Werken aan houding en toonvorming in een groepsles met 10 vioolleerlingen is simpelweg onmogelijk!’

Als u ook zo denkt, zit u hier niet op uw gemak. Wij zitten hier niet omdat we de kinderen van straat willen houden. Wij zitten hier omdat we geloven dat muziek maken kinderen gelukkiger maakt. En dan leg ik hier even de nadruk op maken. Wanneer onze initiatieven er alleen voor zouden zorgen dat kinderen kennismaken met muziek, of bezig worden gehouden, dan zijn we op de verkeerde weg. Een heel dure en inefficiënte weg. Nee, wij zijn hier omdat we het onze kinderen gunnen te leren musiceren.

Het is niet raar dat we nog niet helemaal precies weten hoe instrumentaal groepsonderwijs het beste gaat. We zijn pas een paar jaar bezig. Maar dat is voor mij alleen maar een extra motivatie om harder te zoeken naar een oplossing. Ik zou zeggen: als u ook denkt dat ‘werken aan houding en toonvorming in een groepsles met 10 vioolleerlingen onmogelijk is’, dan heeft u wat mij betreft vanaf vandaag een nieuw levensdoel.

Rust niet tot u een manier hebt ontdekt om dat wél mogelijk te maken. En als het zo ver is, maak dan een royaal gebaar en deel uw vondst met ons allemaal!

Dames en heren, ik heb vandaag ook een verrassing voor u in petto. In de afgelopen jaren hebben wij ervaren hoe moeilijk het soms is om de middelen te vinden om muziekinstrumenten in grote aantallen aan te schaffen. En als je ze eenmaal hebt… hoe moet het dan met het onderhoud? Met het beheer?

Met hulp van experts uit het bedrijfsleven heeft het Leerorkest een plan gemaakt voor het oprichten van een nationaal instrumentendepot waaruit initiatieven als de uwe muziekinstrumenten kunnen lenen.

We hebben Hella en Freek de Jonge bereid gevonden om als boegbeeld te dienen voor een grootschalige actie waarmee we in de komende jaren enkele duizenden instrumenten bij elkaar willen brengen. We streven naar een soort ‘openbare instrument-o-theek’ waaruit initiatieven uit heel Nederland kunnen putten. Met een instrumentenonderhoud- en reparatiewerkplaats waarin vrijwilligers, begeleid door professionals, al deze instrumenten beheren. Wij hopen in 2016 meer dan 5000 muziekinstrumenten ter beschikking te kunnen stellen.

Op dit moment hebben al enkele bedrijven en fondsen – waaronder het Prins Bernhard Cultuurfonds en de Rabobank – toegezegd hier een bijdrage aan te willen leveren. Deze zomer zijn, dankzij een genereuze donatie uit het bedrijfsleven, de eerste 500 instrumenten al binnengestroomd! Een heel bijzondere steunbetuiging mochten we drie dagen geleden ontvangen van Hare Majesteit de Koningin. Zij stuurde ons deze boodschap:

‘Samen muziek maken is een magische ervaring. In een orkest is de klank van elk instrument belangrijk. De kracht zit in het samenspel. Zoveel mogelijk kinderen die kracht laten ervaren: dat is het doel van ‘Kinderen Maken Muziek’. Het Instrumentendepot sluit daar uitstekend bij aan en is onze steun ten volle waard!’

H.M. Koningin Máxima

Dames en heren, wat wij doen, wat u doet, dóét er toe in het leven van ieder kind dat wij door onze initiatieven tegenkomen. Samen brengen we ze in contact met de magische wereld van samen muziek maken. Sommige initiatieven zijn daar net mee begonnen, anderen zijn wat verder… Laten we ook realistisch zijn, in deze voor de hele culturele sector moeilijke tijden. Als u mij vraagt of ik zéker weet dat het Leerorkest over tien jaar nog zal bestaan – hoe zeer we er ook naar streven – kan ik u dat niet vertellen. Misschien organiseert ú hier over een paar jaar wel een symposium… Wat ik wel zeker weet: elke les is er één.

Elk contactmoment met één van onze kinderen is er weer een. En dat blijft. Het zijn de eerste stenen die wij samen hebben gelegd bij het bouwen aan een nieuwe maatschappij waar muziekeducatie voor iedereen is.

Ik wens u een mooie en inspirerende bijeenkomst!